The Secret Man

Met zijn interesse voor politieke cinema is Peter Landesman een atypisch Amerikaanse filmmaker. Na een film over een historisch evenement ('Parkland') en over een klokkenluider ('Concussion') maakte hij vorig jaar met THE SECRET MAN een politiek drama rond een van de invloedrijkste klokkenluiders uit de Amerikaanse geschiedenis: Mark Felt aka Deep Throat.

Peter Landesman zette de stap naar televisie en film na een carrière als schilder, schrijver, oorlogscorrespondent en onderzoeksjournalist. Vooral die laatste job (waarbij hij thema's als wapenhandel, seksindustrie, drugs- en mensensmokkel, straatbendes en kunstvervalsingen aansneed) drukte zijn stempel op het soort filmmaker dat hij werd. Landesman wil immers niet enkel films maken die ergens over gaan, de inhoud van zijn werk is ook steevast politiek en historisch verankerd. Zo draaide hij met Parkland (2013) een mozaïekfilm over de impact van de moord op president Kennedy en vertelt hij in Concussion (2015) het verhaal van klokkenluider Bennet Omalu die als patholoog ontdekt dat bepaalde ziektes van American footballspelers gelinkt zijn aan hun sport.

THE SECRET MAN (of Mark Felt, The Man Who Brought Down the White House) gaat over de FBI-man die door informatie te bezorgen aan de pers over de Watergate-inbraak de val van president Richard Nixon veroorzaakte; een cruciaal en complex jarenzeventigschandaal. Landesman heeft nog meer ingewikkelde historische gebeurtenissen op zijn lijstje toekomstige projecten staan. The Last Battle gaat over de chaotische dagen na de zelfmoord van Hitler en The Mission over het bevrijden van gijzelaars in Colombia.

Landesman benadrukt dat naast de Vietnamoorlog ook het Watergateschandaal en het cynisme van de regering Nixon er voor zorgen dat Amerika een andere richting inslaat. “De FBI valt uit elkaar en wat doet een verward land zonder politie?” verzucht Mark Felt wanneer hij tot zijn verbijstering vaststelt dat de overheid bewust de chaos en verwarring vergroot om haar macht te vergroten. “That's the plan,” geven de machthebbers toe, “confusion is control.” Terwijl Felt loyaliteit – tegenover de FBI maar ook het land – belangrijk vindt, repliceert zijn nemesis Bill Sullivan: “Trouw is mooi wanneer je een labrador bent.”

Mark Felt was zowat dé Amerikaanse klokkenluider, de tipgever die journalisten van Time Magazine en The Washington Post hielp om in 1972 de link te leggen tussen het Witte Huis en de inbraak in de kantoren van de Democratische Partij in het Watergategebouw. De journalistieke onthullingen dreven Richard Nixon tot zijn aftreden (“Als president moet ik het belang van Amerika laten primeren, I have to put America first” is niet de enige link met Donald Trump). De door de pers als 'Deep Throat' (verwijzend naar de legendarische pornofilm) omschreven informant bleef lang onbekend, tot Felt zelf drie jaar voor zijn dood in 2008 tijdens een interview toegaf de mysterieuze klokkenluider te zijn geweest.

Het op de boeken van Mark Felt en John O' Connor gebaseerde THE SECRET MAN kan gezien worden als een sequel op Steven Spielbergs The Post (de feiten spelen zich af na de perikelen die in deze heroïsche journalistenfilm uit 2017 worden behandeld) of een remake van Alan J. Pakula's All the President's Men (1976). Maar de insteek van Landesman is totaal anders. Hij vertelt het verhaal van de klokkenluider en doet dat vanuit het perspectief van Felt zelf.

Time Magazine-reporter Sandy Smith en The Washington Post-journalisten Carl Bernstein en Bob Woodward zijn hier dan ook vooral figuranten. Handpoppen gemanipuleerd door Felt. Niet toevallig beperkt de klokkenluider zich niet tot het bevestigen van wat de journalisten ontdekt hebben (zoals in Pakula's Hollywoodversie), hij stuurt deze beduidend jongere journalisten (realistischer dan de tandem Robert Redford-Dustin Hoffman bij Pakula) via zijn informatie richting onthullingen en gebruikt hen in een strategisch steekspel. De pers moet voor Felt immers vooral druk zetten op zijn nieuwe FBI-baas en op het Witte Huis zodat de FBI opnieuw vrij spel krijgt bij haar onderzoeken.

De film opent met een gespannen sfeer. Terwijl een woedende massa protesteert voor het Witte Huis (“Waarom arresteren we niemand?” oppert een staflid) voeren de kabinetsleden van Nixon en de nummer twee van de FBI, Mark Felt, een steekspel op. Het kabinet belooft loyaliteit te belonen met een promotie, Felt belooft dat de geheimen van het Witte Huis veilig zijn. Wanneer FBI-baas J. Edgar Hoover even later sterft, vernietigt Felt diens geheime dossiers. Hij moet echter met lede ogen aanzien dat “een buitenstaander” de leidinggevende positie (anders) invult.

Felt verzet zich wanneer het Watergateschandaal losbarst en 'zijn' FBI het onderzoek niet vrijuit kan voeren. Eerst geeft hij intern tegengas, daarna helpt hij de pers om haar taak van waakhond te vervullen. Felt blijft tamelijk ondoorgrondelijk, waardoor het niet duidelijk wordt of zijn motivatie frustratie is omwille van de gemiste promotie of verontwaardiging over het verlies van de onafhankelijkheid van een instituut dat zoals een CIA-collega stelt “eeuwig is,terwijl presidenten tijdelijke passanten zijn”. Tegelijk kant Felt zich tegen duistere praktijken (“The dirty stuff is over”, zegt hij tegen een agent met twijfelachtige moraliteit) en schrikt hij toch niet terug voor machtsmisbruik (wanneer hij zich buigt over de militante Weather Underground en zijn verdwenen dochter). Ook al omdat hij zich is gaan zien als beschermheer van de democratie.

Mark Felt is totaal geen oppermachtige, onfeilbare superheld. “De waarheid valt je zwaar”, stelt de Time-journalist vast. Deep Throat worstelt ook met de opkomst van cynisme dat het vertrouwde Amerikaanse idealisme beschadigd wordt. “You have to destroy anything beyond repair to rescue it”, oppert hij. Ook privé is Felt een getormenteerd individu. Zijn echtgenote Audrey kampt met alcoholisme en een leven zonder stabiliteit (dertien keer verhuisd, dertien keer vrienden opgegeven en een nieuw bestaan opgebouwd) en zijn dochter Joan heeft haar toevlucht gezocht in de tegencultuur. Felt vreest dat ze betrokken is geraakt bij de gewelddadige, revolutionaire Weather Underground.

THE SECRET MAN is geen evidente film. Landesman besteedt weinig aandacht aan het bewijsmateriaal waarmee de klokkenluider en de journalisten de Nixonadministratie de das om doen en gaat er iets te veel van uit dat de kijker voldoende achtergrondinformatie bezit over het gebeuren, de context en de tijdsgeest. In zijn weigering om demonstratief en didactisch te werken introduceert Landesman misschien zelfs bepaalde dingen (zoals de “volg de geldstroom”-richtlijn die onderzoeksjournalisten zouden blijven volgen) té subtiel. Anderzijds is dit een boeiende politieke thriller die ergens over gaat en niet louter inspeelt op paranoia. Een film die er bovendien op wijst dat klokkenluiders cruciaal zijn voor de Amerikaanse democratie (daar waar Edward Snowden en Chelsea Manning de laatste jaren gedemoniseerd worden in de Amerikaanse media) én dat bepaalde patronen zich herhalen in de geschiedenis. De parallel met het steekspel tussen president Donald Trump en de FBI is overduidelijk, net als de strategie om via chaos, verwarring en leugens macht en controle te bewaren. Het is wachten op een nieuwe Mark Felt, een man die het Witte Huis ten val brengt. Al zal die eerder werken met een Tweet dan vanuit een halfduistere garage.

FILM: **** / geen extra's

Meer dvd-besprekingen vind je terug in de rubriek 'Huisbios' in ons maandblad, te koop in deze verkooppunten of te verkrijgen met een abonnement.

Geschreven door IVO DE KOCK

The Secret Man

Regisseur: 
Scenario: 
Productiejaar: 
2017
Distributeur: 
The Seachers

Media: 

onomatopee