Shame

Eerst was er Hunger, een debuut dat meteen imponeerde. En nu SHAME, de tweede spetter van de Britse beeldende kunstenaar en volbloed cineast Steve McQueen. Telkens met Michael Fassbender in een adembenemende hoofdrol. Verslaafd aan seks, maar niemand die het weet. Zolang je de boel binnenskamers kan houden, is er voor de Amerikaanse yuppie geen vuiltje aan de lucht. Hij heeft alles wat een man in zijn positie maar kan verlangen: het uiterlijk, de centen, het trendy appartement in hartje New York, een goedbetaalde job en vele seksuele contacten. Voor de buitenwereld is hij het toonbeeld van succes, en hij heeft daarmee in zijn leven ook zelf een zekere balans gevonden. Hij beseft immers dat hij niet in staat is om een langdurige relatie aan te gaan. Vier maanden is het langste wat hij heeft meegemaakt. Wat zou er schelen? Want er kleeft aan de man iets angstaanjagends. We zien hem naakt in zijn appartement, van bij het opstaan ’s morgens vroeg masturberend, pornosites bekijkend, in de metro naar het werk oogcontact met een knappe vrouwelijke reizigster, haar achtervolgend in het station, en niet begrijpend dat ze hem ontsnapt, dat ze überhaupt aan hem is willen ontsnappen. Ook op het kantoor duikt hij elk vrij moment de toiletten in om zich te bevredigen.

De man heet Brandon, heeft niet de minste moeite om meisjes om zich heen te versieren, en als de nood hoog is, kan hij zich nog altijd een hoertje op zijn slaapkamer veroorloven. Gedreven door seks, maar waar naartoe? Zijn zorgvuldig opgebouwde façade begint barsten te vertonen wanneer de buitenwereld er zich mee gaat bemoeien. Op het werk is het computernetwerk gecrasht en zijn jonge baas met wie hij altijd zo goed kon opschieten merkt dat zijn computer vol porno staat, van het smerigste soort dan nog. Een nog meer ingrijpende aanval op zijn zelfgekozen isolement, ervaart hij wanneer hij op een dag zijn labiele jongere zus in zijn douchecel aantreft. Ze is ten einde raad en wil zich doodleuk bij hem op zijn appartement installeren tot ze opnieuw op eigen benen kan staan eenmaal haar lang verhoopte zangcarrière van de grond is gekomen. Het duurt niet al te lang of ook zij ontdekt al het pornomateriaal in zijn tv-kamer. En het houdt nog lang niet op; de camera volgt Brandon genadeloos, letterlijk tot op de huid, in extreme close-ups. Het is geen fraai beeld dat we te zien krijgen op het ogenblik dat het modieuze luxewereldje plaats moet maken voor de extreme duistere kantjes van het innerlijke. Zolang de man zijn demonen in toom houdt, is hij aantrekkelijk, maar van zodra hij zich echt kwetsbaar gaat opstellen weet hij zich geen raad: lange stiltes, vol onbehagen en onuitgesproken. Maar aan de andere kant kan dat ook een tot dan toe onbekend gamma aan nieuwe gevoelens naar boven laten komen. De krampachtigheid groeit, de onzekerheid ook. Spijt misschien, en zeker ook schaamte.

Steve McQueen heeft het zich voor zijn tweede film niet makkelijk gemaakt. Hij gaat stukken verder dan wat een doorsneeregisseur durft uitbeelden, hij gaat elk compromis uit de weg, toont zonder pudeur de genitaliën van beide hoofdacteurs vanaf hun eerste scène, als was het een statement waarover hij zich de rest van de film niet meer hoeft om te bekommeren. Elke smoes, elke vorm van verbloeming is de regisseur vreemd, hij drijft niet alleen zijn hoofdrolspelers tot het uiterste, maar bereikt zo nooit eerder aangeboorde bronnen van de menselijke drift tout court. Zeker voor een mainstreamfilm is het afschudden van elke conventie niet vanzelfsprekend. Mateloosheid wordt een stijlkenmerk bij Steve McQueen. Zelfs aan de rand gaat hij nog een stapje verder, en zijn belangrijkste verdienste is dat hij schijnbaar zonder moeite de baas blijft over wat naar boven komt op dat onbekende terrein. Hij gaat recht op de kern af en houdt zich niet bezig met alles wat hem zou kunnen afleiden; mogelijke verklaringen voor de excessen. Er is geen sprake van excuses, drugs of jeugdtrauma’s. Hij gaat gewoon verder, met open vizier. In die zin is SHAME uitermate confronterend.

Er zijn meer overeenkomsten met Hunger (2008) dan men op het eerste gezicht zou vermoeden als men vertrekt van de schijnbaar zo verschillende thematiek: politiek engagement in de gevangenis versus zelfgekozen isolement in de grootstad. Toen was de hoofdfiguur - ook al vertolkt door diezelfde immens fysiek imponerende Michael Fassbender - de IRA-terrorist Bobby Sands, die als laatste troef in zijn strijd tegen de Britse overheersing en de onderdrukking in de Maze-gevangenis zijn eigen lichaam in de strijd gooit in een hongerstaking tot ter dood. Mentaal doorzettingsvermogen, de weerbaarheid die in beide gevallen gestalte krijgt door het beeld van de jogger die niet kan stoppen. In Hunger als de jonge veldloper doorheen het Ierse platteland die zelfs na de aankomst blijft doorlopen, in SHAME als jogger door de New Yorkse binnenstad wanneer het al lang nacht geworden is. Beide films zijn bij uitstek heel fysiek. Het lichaam is een manier van uitbeeldingskracht geworden. Michael Fassbender heeft oververdiend de vertolkingsprijs op de meest recente Mostra in Venetië in de wacht gesleept. In Hunger werd de alomverterende passie nog letterlijk achter gebarricadeerde deuren gehouden, in SHAME kiest het hoofdpersonage daar bewust zelf voor. Pas naar het einde toe wordt het duidelijk dat Brandon zich schaamt. Ook het oog voor detail in de settings, de sobere beeld- en de lichtregie, is in de twee films meer dan opvallend en met uiterste zorg doorgedreven. Lang aangehouden shots komen ook nu opnieuw krachtig en onuitwisbaar aan bod. De long take waarin Brandons zus (Carey Mulligan) ‘New York New York’ zingt, is zo indringend en fragiel dat je ogenblikkelijk een troostende arm om haar tere schouders zou willen slaan om haar er weer bovenop te helpen. Als toeschouwer kan je niet anders dan bewondering hebben voor SHAME, voor het lef waarmee die gemaakt is, voor de beide hoofdrolspelers uiteraard om zich zo bloot te geven, voor het uitgekiende scenario van Steve McQueen samen met Abi Morgan, waarin duistere hartstochten een plaatsje krijgen, en voor de regisseur die al dat materiaal meesterlijk in balans heeft weten te houden. Chapeau.

Geschreven door HUGO BERNAERS

Shame

11/01/2012
Regisseur: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2011
Distributeur: 
Cinéart

Media: 

Trailer: 

24cjqfVv1fs

onomatopee