So Long, My Son

In een kroniek die een tijdperk overspant vertelt de Chinese cineast Wang Xiaoshuai het verhaal van een familie geconfronteerd met gevoelens van pijn en rouw, versterkt door de eenkindpolitiek van het communistische regime. SO LONG, MY SON is tegelijk een intiem portret van geteisterde individuen en een sociale kritiek van een land in transitie.

Samen met Jia Zhangke (Still Life, Mountains May Depart, Ash is Purest White) en Lou Ye (Suzhou River, Summer Palace) wordt de anno 1966 in Shanghai geboren Wang Xiaoshuai (Bejing Bicycle, In Love We Trust, Chongqing Blues) ingeschreven in de zogenaamde zesde generatie van Chinese filmmakers. Een generatie die met politiek getinte films focust op marginale, eenzame en dolende mensen. Gevat in epische, verschillende tijdsgewrichten overspannende, erg complexe verhalen.

“Door het verhaal over een grote tijdspanne te spreiden kan je onderzoeken hoe individuen veranderen”, vertelde Jia aan IndieWire, “de samenleving verandert, technologie verandert. De combinatie van die effecten transformeert ons als mens.” Wang voegt daar zijn eigen melancholische toon aan toe. Hij blikt vooruit, net zoals dat tijdens de Culturele Revolutie de traditie was, maar, en daar duikt sociale kritiek op, hij kijkt ook naar het verleden. Om de fouten van toen te vermijden, zo liet hij zich tijdens de Berlinale (waar hij al twee Zilveren Beren won) ontvallen.

Dat resulteert in een familiekroniek die een intiem drama inschrijft in de politieke geschiedenis van China. SO LONG, MY SON is een labyrintische puzzel die het verstrijken van de tijd, de evolutie van een samenleving en de transformatie van mensen en emoties verstrengelt. Wang is minder avant-gardistisch dan Jia, maar deelt met hem wel thema’s zoals liefde, verlies, isolement en corruptie. In SO LONG, MY SON, het eerste deel van wat een thuislandtrilogie moet worden, duikt ook Jia’s iconische landschap op. Met name de monumentale Drieklovendam in Hubei, een provincie die sinds de coronacrisis een minder exotische uitstraling heeft gekregen.

Wang stapt af van het morele (Chongqing Blues) en het neorealistische (Bejing Bicycle) en kiest voor melancholie. Wang draagt de emotionele verwarring van de personages over op de kijker via een ingewikkelde narratieve structuur met tijdsprongen en verstrengelende verhalen. Niet toevallig laat de cineast ons vaak kijken over de schouders van protagonisten die trachten vat te krijgen op hun leven, zonder daar altijd in te slagen. We volgen drie uur lang een gezin en een bevriende familie  gedurende drie decennia, van 1979 tot 2015, en krijgen zo een kijk op de impact van de Chinese eenkindpolitiek.

Vooral het algemene klimaat, de tijdsgeest en de emotionele gevolgen op individuele levens komen daarbij aan bod. Centraal staan twee gezinnen die samen de revolutionaire omwentelingen van hun land doormaken tot ze gescheiden worden door een tragisch ongeluk. Hun zoektocht naar geluk, loutering, vriendschap en liefde blijft echter parallel lopen. Wang gaat de grote drama’s van de eenkindpolitiek (kindermoord, kinderhandel) uit de weg, maar de geslagen wonden en traumatiserende geheimen krijgen wel alle aandacht. Net als de hooggespannen verwachtingen bij elke geboorte van een eerste kind en de sociale druk bij ‘ongepaste’ zwangerschappen. De druk van politiek en economie blijkt immens: privézaken komen in de publieke sfeer terecht, terwijl collectieve ontwikkelingen hun stempel drukken op individuele evoluties.

De rode draad door alle gebeurtenissen en transformaties is het gewicht van het verleden, de manier waarop levens blijven bepaald worden door wat achter ons ligt. De sporen van de geschiedenis traceert Wang door, zonder tijdsindicatie, te springen van het ene tijdvak naar het andere, en daardoor een vreemd soort fusie creëert. Het universum waarin we ondergedompeld worden, krijgt op die wijze iets tijdloos. We bevinden ons net als de personages ‘in limbo’ tussen vroeger en nu, speurend naar loutering en hoop.

SO LONG, MY SON begint met wat later een traumatische herinnering blijkt. Het beeld van twee jongens, Xingxing en Haohao, die vanop een heuvel naar een meer kijken. Xingxing kan niet zwemmen, maar zijn vriend pusht hem om toch een plons te wagen. We springen dan naar een schijnbaar harmonieuze familiale maaltijd tot we even abrupt terugkeren naar het meer en op afstand getuige zijn van een drama. Een kind is verdronken, wanhopige ouders blijven achter. Die ouders blijken Yaoyun en Liyun te zijn. Jaren later vinden we ze terug in een andere locatie met een rebelse tiener genaamd Xingxing. Is die dan toch niet verdronken? Of gaat het om een adoptiezoon?

Het blijft lang onduidelijk en verwarrend. Wanneer we vernemen dat Haohao’s moeder als verantwoordelijke van de fabriek waar ze werkten de zwangere Liyun tot een abortus diende te dwingen, ontstaat een complex kluwen van schuldgevoelens, verdriet, pijn en woede. De spanningen tussen beide families lopen op, maar Wang serveert ons geen dramatische clash tussen individuen. Die zijn immers de speelbal van politiek en economie. De eenkindpolitiek ligt aan de basis van de tragedie, de economie verplicht Xingxings ouders te verhuizen naar een streek waarvan ze het dialect niet machtig zijn, wat hun isolement vergroot en hun rouwproces verder bemoeilijkt.

De economische en maatschappelijke omwentelingen blijven gevolgen hebben. Met modernisering en globalisering groeit de kloof tussen rijk en arm en dreigen nieuwe tragedies. Alhoewel terugkeren voor de personages mogelijk en heilzaam blijkt en SO LONG, MY SON hoopvol afsluit, rekent Wang genadeloos af met cynische machtshebbers en hypocriete ambtenaren. Symbolisch is de scène waarin de fabrieksleider arbeiders die ontslagen worden voorhoudt dat ze zo het algemene belang dienen. Zijn speech (“we zitten allemaal in hetzelfde bootje”) klinkt akelig universeel in tijden waarin sommige Amerikanen onomwonden stellen dat ouderen bereid zijn zich op te offeren voor de economie.

FILM: **** / geen extra's

Geschreven door IVO DE KOCK

So Long, My Son

Regisseur: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
September Film

Media: