Styx

De plot is eenvoudig, de aanpak rechtdoorzee en de hamvraag duidelijk. Help je: ja of neen? Onder het simpele uitgangspunt van Wolfgang Fischers allegorische oceaanoversteek borrelen tegenstrijdige overwegingen in het migratievraagstuk. STYX is nochtans een door actie voortgestuwde film en geen botsing van verbaal vertolkte opvattingen.

De urgentiearts Rike (Susanne Wolff, zelf een zeiler, neemt de film op haar schouders) pakt heel meticuleus al de nodige proviand en apparatuur mee om naar het paradijselijke eiland Ascension te kunnen reizen. Die plek was ooit een dor vulkaaneiland, tot een darwiniaans experiment fauna van over de hele wereld naar het eiland bracht en het een nieuw leven schonk, de naam van het eiland (‘Hemelvaart’) getrouw. In haar eentje, maar gesteund door kennis en kunde, trekt Rike de weidse blauwe vlakte over. Ze is iemand die haar omgeving in de hand heeft, zelfs in open zee lijkt ze op geen enkel moment haar houvast te verliezen. Een zware storm – bijna tastbaar in beeld gebracht – doet haar zowel letterlijk als figuurlijk nauwelijks van haar koers afwijken. En als de nood het hoogst is, is hulp nabij. Zo verzekert de kapitein van een passerend vrachtschip via de boordradio. Het duurt lang voor die eerste woorden in het dialoogarme STYX komen aanwaaien, maar de communicatie getuigt van behulpzaamheid. Deze situatie echoot Rikes eigen werk, afstandelijk maar krachtig in beeld gebracht aan het begin van STYX: als eerstehulparts aarzelt ze niet om mensen in penibele omstandigheden te helpen. Zowel professioneel als moreel is hulp bieden de gewoonste zaak van de wereld, deel van het soms stilzwijgende en soms expliciet geformuleerde sociale pact dat de menssoort menselijk maakt. Of toch niet?

Wanneer STYX midden op de oceaan een scène voorschotelt die qua mise-en-scène de reddingsactie op het Europese vasteland spiegelt, valt des te meer op dat dezelfde vanzelfsprekende bijstand niet van toepassing blijkt voor vluchtelingen in hoge nood. En dat wringt bij de dokter, de belichaming van de geprivilegieerde westerling, laverend tussen realiteitszin (hulp bieden betekent levensgevaar) en hulpvaardigheid (gevaar betekent hulp bieden). Niet de storm, maar de confrontatie met onrecht doet haar morele kompas draaien. Nadert ze de zwalpende boot met vluchtelingen, dan brengt ze zowel zichzelf als de opvarenden in gevaar omdat ze onmogelijk iedereen aan boord kan nemen. Daarmee ensceneert Fischer de actuele stellingenoorlog waarbij de zogenaamde waanzin van een opengrenzenbeleid dat ‘de hele wereld bij ons wil verwelkomen’ lijnrecht staat tegenover de ‘realistische’ grenzendichtpolitiek.

Zowel ethisch als esthetisch houdt Fischer zijn film strak in het gareel. De aandacht blijft van begin tot eind bij het westerse individu, en enkel bij haar, waardoor de omgeving (de vluchtelingen, de kapitein van het passerende vrachtschip, de kustwacht, de hulpdiensten) iets abstracts krijgen. Met als nadeel dat de drenkelingen en de aan boord geklommen Kingsley gevangen zijn in hun rol als irrationele passievelingen. De handelingen van de dokter zijn daarentegen heel concreet. Ze vertolken eerst haar zelfzekerheid en vervolgens haar vertwijfeling. In het primaire kleurenpalet van de hemelsblauwe oceaan, de pikzwarte nacht en de groene en rode scheepslichten bevraagt STYX de positie van de white savior. Tussen Fort Europa en het Zuiden, dat paradijs is voor de een en te ontkomen hellepoel voor de ander, loopt een stroom. Afhankelijk van de richting die je neemt en het beschikbare kapitaal (niet gewoon een muntstuk, zoals bij de mythische dodenrivier die de film zijn titel schenkt), mag je oversteken.

Vertoningen: Cinenews.be. Meer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in je bus met een abonnement.

Geschreven door BJORN GABRIELS

Styx

16/01/2019
Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
Imagine Film Distribution

Media: 

onomatopee