Terminator: Dark Fate

I'll be back”, zegt een onverwoestbare Arnold Schwarzenegger voor hij eigenhandig een politiekantoor vernietigt 'The Terminator'(1984). James Cameron, de regisseur van die dystopische confrontatie tussen mens en machine, is ook terug, als producent van Tim Millers licht feministische zesde Terminatorepisode.

“De mensheid denkt in een orde die niet bestaat en is blind voor de oorspronkelijke chaos”, schreef W.F. Hermans in de preambule tot Paranoia. “Er is maar één werkelijk woord: chaos.” Die drang naar orde vinden we, samen met angst voor de dood als onderstroom, terug in veel sciencefictionfilms, waar aliens en robots enkel gedacht en voorgesteld kunnen worden in aardse, humane termen.

Geen nieuw kleurspectrum, geen andere dimensionale waarneming, geen alternatieve tijdrekening dus. Verschijning en motivatie worden in humane termen gesteld. We verbeelden onszelf als 'vreemden' en proberen de wereld als buitenstaanders te zien. Daarbij draait het steevast om menselijke noden en attitudes: nieuwsgierigheid, honger, overlevingsinstinct, wanhoop, vriendschap, liefde, kwaadwilligheid, desinteresse, kolonialisme, misprijzen ... Het monster herinnert de mens aan het belang van menselijkheid en introduceert geen andere mogelijkheden.

In James Camerons The Terminator (1984) wordt een jongeman uit de nachtmerrieachtige toekomst, menselijke soldaat Kyle Reese, op pad gestuurd in het heden om een meisje te beschermen tegen vernietigingsmachine T-800, beter bekend als Terminator. I came across time for you, Sarah Connor”, zegt Kyle. I love you. I always have.” Het kind dat het gevolg is van hun relatie is een fusie van twee tijden: een link tussen heden en toekomst. Het is ook meteen de garantie van het voortbestaan van de mensheid.

TheTerminator

Een 'terminator' is een robot die in een postapocalyptische toekomst wordt ingezet om de mensheid uit te roeien, en rebellen in het bijzonder. De falende cyborg van The Terminator wordt in Terminator 2: Judgment Day (1991) en Terminator 3: Rise of the Machines (2003) omgeprogrammeerd door de rebellen om zijn meer geavanceerde collega's te verslaan. Het blijft verbeterde cyborgs regenen in Terminator Salvation (2009) en Terminator Genisys (2015), waar de strijd vooral in de toekomst plaatsvindt tussen mens en computer, eerder dan tussen mens en robot. TERMINATOR: DARK FATE (2019) keert terug naar de roots. Niet enkel krijgen Arnold Schwarzenegger en Linda Hamilton opnieuw een prominentere rol, we keren ook terug naar het heden en naar de strijd tussen mens en machine.

De franchise startte sterk met twee afleveringen die draaiden rond menselijkheid, emoties en tragiek. Ze bevatte een stevige portie actie, maar de sleutel was James Camerons mix van paranoia en idealisme. In de films zat die angst voor technologische ontsporingen, maar ook een geloof in de onoverwinnelijkheid van de menselijke geest. “Terminator was een doorbraak in mijn carrière, het was de eerste film waar ik mijn spierbundels niet moest laten zien, maar waarbij het om mijn gezicht ging”, zegt Schwarzenegger in een making-of van TERMINATOR: DARK FATE. Het geeft aan hoe gevoelens – en het ontbreken daarvan – aanvankelijk de motor vormden van het drama. Maar ook dat Cameron erin geslaagd was de kolos van John Milius' Conan the Barbarian (1982) om te vormen in een soort 'transwezen', een robot die door imitatie evolueert in de richting van een mens. Een transformatie die samen met Cameron uit de franchise verdween.

De emotionele motor van de reeks sputterde in de jaren nul toen spectaculaire effecten, eindeloze gevechtsscènes en ingewikkelde tijdreizen het overnamen en zowel monsters als rebellen niet enkel hun ambiguïteit maar ook hun gevoelens verloren. Het was wachten tot de jaren tien en Terminator Genisys om de ambivalentie van de trips door de tijd een absurde tragiek te zien krijgen. De volwassen John Connor, het liefdeskind tussen heden en toekomst uit de eerste film, stuurt zijn zoon Kyle naar het heden om er diens moeder te beschermen en zo zijn eigen geboorte mogelijk te maken. Dat leidt tot een ambigue situatie: Kyle die botst met een vader van wie hij eigenlijk zelf de vader is. Schwarzeneggers terugkeer zorgt voor een parallel conflict tussen de oude en jonge T-800, waarbij de oudere acteur worstelt met zijn jonge (uit The Terminator geplukte) en dus niet exacte spiegelbeeld.

Terminator: Genisys

Intrigerend, maar ook ietwat verwarrend en tamelijk cerebraal. Toen James Cameron de rechten voor de zesde film verwierf besloot hij het, samen met regisseur Tim Miller en een team scenaristen, over een andere boeg te gooien. Hij zou focussen op de personages, de rit door een technohel in het heden laten lopen en opnieuw aan te knopen met humane dramatiek. “Het gaat om de dreiging die uitgaat van de clash tussen mensen en kunstmatige intelligentie,” aldus Cameron, “dat gevoel proberen we weer te geven op een eenvoudige manier. Zonder veel personages die naar het verleden of de toekomst reizen.”

Het is alsof we terug langs start passeren. In TERMINATOR: DARK FATE fungeert augmented human Grace (“Ik ben een mens, alleen verbeterd”) als beschermengel voor Dani Ramos, de nieuwe hoop voor de toekomstige samenleving. De Terminator, de nieuwe machine REV-9, kan verschillende gedaantes aannemen en lijkt wel onverwoestbaar. Een oudere Sarah, die in de originele film zelf gered moest worden, en een ondertussen zelfbewuste, meer menselijke T-800 schieten in actie. “Waarom toch?” vraagt REV-9. “Because we're not machines, you metal motherfucker!” antwoordt Sarah.

Meer van hetzelfde dus. Al introduceert Cameron, die zijn geplande Avatar-sequels ecologisch kleurt, introduceert nadrukkelijk een nieuw element: ideologie. De MeToo-beweging is hem niet ontgaan. Om de male gaze van de erg mannelijke actieserie te counteren wordt het verhaal hier gedragen door drie vrouwelijke helden en toont T-800 zich minder macho en meer menselijk. Lees: kwetsbaar, emotioneel, empathisch, solidair én krachtig. Daar waar Sarah de moeder van een held was, is Dani zélf een heldin.

Terminator: Dark Fate

“De girlpower is super in deze film”, vindt ook Linda Hamilton, die de rol van Sarah briljant neerzet. En TERMINATOR: DARK FATE kaart nog andere actuele thema’s aan: racisme (“I wish you two weren't so white”, zegt Dani tegen de oude helden) en de vluchtelingenproblematiek. “Tegenwoordig is er zoveel te doen over immigratie en grenzen die sluiten dat het ons interessant leek om de belangrijkste persoon in de wereld een arbeidster, een nobody uit Mexico City te laten zijn”, zegt Cameron daarover. Een detentiecentrum is een belangrijke locatie en REV-9 vermomt zich als een op immigranten jagende gezagsdrager.

Hoop is vrouwelijk in TERMINATOR: DARK FATE, maar tegelijk blijft de film een dystopie. Pessimistisch, zoals het ‘donkere lot’ van de titel aangeeft. “We zijn van het idee uitgegaan dat het Laatste Oordeel onvermijdelijk is,” aldus regisseur Tim Miller (Deadpool), “Sarah heeft het noodlot enkel kunnen uitstellen. De nieuwe toekomst is erger.”

Die aarzeling tussen hoop en wanhoop typeert het oeuvre van James Cameron, die artificiële intelligentie als een grote nachtmerrie beschouwt maar dol is op technologie. Daardoor wordt TERMINATOR: DARK FATE in twee richtingen getrokken. Die van de spectaculaire kinetische actie en die van de karaktergedreven tragedie. Van het popcorn vertier en van de kritische reflectie. Het levert een film op die teleurstellend én opwindend is. Kortom, fascinerend.

FILM: **** / EXTRA'S: *** (verwijderde scènes, documentaires)

Geschreven door IVO DE KOCK

Terminator: Dark Fate

Regisseur: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
20th Century Fox

Media: 

onomatopee