Terraferma

De Pelagische eilanden vormen het decor van het filmoeuvre van de Romeinse cineast Emanuele Crialese. Na het witte eiland Lampedusa uit Respiro (2002), koos hij nu voor Linosa in TERRAFERMA.

Het kleine eiland streelt Crialeses cameraoog en inspireert de filmer tot feeërieke nacht- en dromerige onderwateropnames. Het is een vulkanische rots, waarvan de donkergrijze aarde contrasteert met de azuurblauwe zee en de fel gekleurde huizen van de kleine vissershaven. Maar er hangt ook dezelfde luimige mediterrane sfeer als in Respiro. Dagelijks varen de mannen met hun vissersboot uit en de vrouwen hebben weinig anders om handen dan thuis te zitten wachten op de zomerse toeristengolf. 

Wie ‘Siciliaanse eilandengordel’ zegt, denkt ook asielzoekers en illegale migratie op de frontlinie tussen Afrika en Europa. Dat thema is Crialese niet vreemd. In zijn vorige film Nuovomondo (2006) volgde hij een Siciliaanse familie richting Ellis Island in Amerika. In TERRAFERMA bekijkt hij de problematiek vanuit een andere windrichting en filmt hij hoe Libische vluchtelingen het kleine vulkaaneiland overspoelen. In Nuovomondo zat een prachtig shot met een hoge camera die de mensenmassa op de kade scheidt in thuisblijvers en migranten. Een gelijkaardige cameratactiek levert ook in TERRAFERMA onvergetelijke filmbeelden op, waarbij de cineast de parallellen en contrasten filmt tussen de migranten en de toeristen op de overvolle sloepen die Linosa naderen.

De eerste groep springt van boord uit zomeramusement, de tweede groep uit levensbehoud. Tweemaal dezelfde mensenformatie, maar telkens met een andere betekenis. Zoals in Costa-Gavras migratieparabel Eden à l'Ouest (2009) spoelen ook in TERRAFERMA uitgeputte bootvluchtelingen op het paradijselijke strand aan tussen de verschrikte toeristen. Heel behendig weeft Crialese de migratiethematiek in zijn filmverhaal. Tijdens het vissen wordt de oude sloep van Ernesto en zijn kleinzoon Filippo eerst geraakt door wrakstukken van een vlot. Later stuiten ze in open zee op een dobberend bootje, overladen met tientallen Afrikaanse asielzoekers. De oude Ernesto volgt zijn instinct en respecteert de wet van de zee om drenkelingen te helpen. De keuze om de migranten aan boord te nemen, brengt de vissersfamilie echter zelf in de illegaliteit en confronteert de jonge Filippo (vertolkt door een echte visser) met een eigentijds dilemma: respect voor een mensenleven of het naleven van de migratiewetgeving.

De druk van het toeristenseizoen maakt de situatie er niet eenvoudiger op. Ernesto's zoon wil vermijden dat een overlast aan illegalen de aantrekkelijkheid van het eiland als toeristenoord hypothekeert. Filippo wordt beïnvloed door beide kampen en maakt pas op het einde van de film zijn keuze tussen Europese wetgeving en traditionele humanistische moraal. Cineast Crialese bijt zich niet in de politieke implicaties vast, maar peilt naar het solidariteitsgevoel onder de eilandbewoners en observeert hoe de inwoners verschillend op de bootvluchtelingen reageren. Toch gaat TERRAFERMA minder diep op de migratiethematiek in dan bijvoorbeeld Philippe Liorets Welcome (2009), Costa-Gavras' Eden à l'Ouest (2009) of Michael Winterbottoms In this World (2002).

Niet zozeer door de inhoudelijke ontleding maar vooral door de unieke filmsfeer (de verlichte wereldbol, waarop de migranten hun reisweg aanduiden) begrijpt de kijker hoe moeilijk het voor de jonge Filippo is om het nog ongerepte eiland te verlaten voor een toekomst op het vasteland of terra ferma. De vissersjongen wordt verscheurd tussen de verankerde tradities van het oude vissersbestaan en de welvaart op het Italiaanse schiereiland. Europeanen of Afrikanen, zijn we uiteindelijk niet allen migranten in deze snel veranderende samenleving op zoek naar vrijheid?

Geschreven door DIRK MICHIELS

Terraferma

25/04/2012
Regisseur: 
Productiejaar: 
2011
Distributeur: 
ABC

Media: 

Trailer: 

AqelK2c6V0Y

onomatopee