Tesnota

In zijn opmerkelijke debuut TESNOTA (‘Closeness’) legt Kantemir Balagov de vinger op rigide clandenken, zowel in een gezin als in de Russisch-Kaukasische samenleving. Vrijheid en gewelddaden strijden om de bovenhand.

TESNOTA zit de vrijheid dicht op de huid, danst mee op bonkende beats en omhelst innig. Maar bevrijding blijft uit. Ilana, dochter van een joodse familie in de Russische stad Naltsjik, werkt in de garage van haar vader en heeft een verborgen relatie met een niet-joodse jongen. Haar broer David staat op het punt te trouwen met Lea, maar het koppel wordt ontvoerd. Het bijeenschrapen van het losgeld werpt de vraag op, zowel voor het gezin als voor de gemeenschap: “Wie is ‘ons’?”

Debuterend filmmaker Kantemir Balagov is zelf van Kabardische afkomst. Dat lezen we in een ondertitel in de ik-persoon aan het begin van de film waarmee hij zich expliciet in de verhaalwereld begeeft. Op dat moment glijdt de camera – niet begeleid door dialoog of voice-over – over aftandse woon- en industriewijken in Naltsjik, hoofdstad van de Russische deelrepubliek Kabardië-Balkarië. Net als bij de Noord-Kaukasische buren in Tsjetsjenië is deze regio getekend door spanningen tussen de Russische centrale overheid en joodse en islamitische bevolkingsgroepen. Zowel voor debutant Balagov als voor zijn personages zorgt die voortdurende strijd voor letsels in het persoonlijke leven.

Het harde liefdesdrama TESNOTA vraagt zich af hoe verstikkend een clangevoel kan zijn. Claustrofobisch gefilmd met dichte close-ups en in krappe kamers in een 4:3-beeldverhouding zitten de personages gekneld in de patronen die hun afkomst voor hen uitrolt. De jonge joodse Ilana, gekleed in een jeansoverall en een vest met een schreeuwende leeuw op de rug, wil die doorbreken door haar ‘mannenwerk’ in de garage, door haar relatie met een islamitische jongen en door haar rebelse karakter. Maar gezin en gemeenschap wegen zwaar.

De zoektocht naar geld om het jonge paar David en Lea vrij te kopen laat zien dat ook binnen dezelfde (joodse) bevolkingsgroep solidariteit al snel op financiële grenzen stuit. Sjacheren om te overleven en zaakjes doen om er zelf beter uit te komen steken de kop op. Bovendien moet Ilana weinig weten van de patriarchaal gekleurde antwoorden die volgen op zowat elke levensvraag. Toch is het vooral haar vader die begrip toont en kan ze de omhelzingen van haar moeder niet anders ervaren dan als omknellingen.

In scènes met expressief kleurgebruik zien we de emotionele huishouding van de koppige Ilana botsen en wrijven met de bezitterige liefde van haar moeder, de verboden liefde met haar Kabardische vriend en haar eigen vrijheidsverlangen. Gevoelens van samenhorigheid zijn gelinkt aan geweld. Halverwege de film introduceert Balagov zelfs expliciet een recent historisch trauma. Onder invloed van drank en drugs zien Ilana en de vriendengroep van haar geliefde na enkele muziekvideo’s een opname van Tsjetsjenen die Russische soldaten de keel oversnijden. Het smachtende verlangen van de technopop is nog het zwijgen op te leggen, de echte beelden van de moordpartij – een groezelige video, niet de gelikte gruwelesthetiek van IS-filmpjes – blijven onontkoombaar hangen. Die opname kreeg Balagov als tiener te zien en vormt een ankerpunt van TESNOTA. Ze houdt zijn debuutfilm vast aan een specifieke plaats en tijd (de Kaukasus in de jaren 90), en koppelt emotionele banden aan maatschappelijke open wonden.

In een doorgaans met bewegende camera gefilmde en tot korte shots geknipte vertelling staat deze snuff movie, langdurig en in een onbeweeglijk shot getoond op een televisiescherm in een rommelig hok, als een massieve en onverteerbare brok in de film. Personages en kijkers kunnen er niet omheen. Het sluimert door hun bestaan, ook als ze – zoals Ilana – onmiddellijk daarna hun roes uitslapen en weer in familiale besognes worden geworpen. Op pompende beats dansend in blauw, flitsend licht kan Ilana voor even haar ontvoerde broer, bezitterige moeder en buigzame vader uit haar hoofd bannen. Niet veel later ontkomt ook zij opnieuw niet aan de snerende vraag die haar moeder haar broer toewerpt: “Wie is ‘ons’?”

Vertoningen: cinenews.be. Meer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in uw bus met een abonnement

Geschreven door BJORN GABRIELS

Tesnota

25/07/2018
Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2017
Distributeur: 
Galeries Distributions

Media: