Thomas Stuber over Liebe in den Gängen

“Het post-DDR-gevoel, na de Val van de Muur, dat is mijn speelterrein”, zegt de in Leipzig geboren cineast Thomas Stuber. Zijn LIEBE IN DEN GÄNGEN creëert een milde alternatieve realiteit in een Oost-Duits grootwarenhuis. Het is een plek van tederheid en harmonie, waar echter ook een economische en persoonlijke depressie sluimert.

Aangestuwd door de romantische aantrekkingskracht tussen Christian en Marion, gespeeld door de nu echt wel doorgebroken Franz Rogowski (Victoria, Transit) en Sandra Hüller (Toni Erdmann), schetst LIEBE IN DEN GÄNGEN het leven van warenhuiswerknemers in Oost-Duitsland. Een arbeidersmelodrama in de traditie van Aki Kaurismäki, zo meent Thomas Stuber over zijn tweede bioscoopfilm.

Voor de release in Vlaanderen en Nederland werd de titel van je film gewijzigd van In den Gängen naar LIEBE IN DEN GÄNGEN.

THOMAS STUBER Wel, ja, ik heb het ook gemerkt ... In Frankrijk is er een andere titel bedacht, Une valse dans les allées, maar bij jullie is mijn oorspronkelijke Duitse titel aangepast. Misschien denkt de distributeur dat het woord ‘Liebe’ meer toeschouwers lokt. Al wist ik niet dat de Duitse liefde zoveel aantrekkingskracht had, zoals het Franse ‘amour’ (lacht).

Je film is gebaseerd op een kortverhaal van Clemens Meyer met als titel ‘In den Gängen’.

T. STUBER Wat me aantrok in dat verhaal was de vreemde sfeer van het grootwarenhuis.

Op die locatie opent LIEBE IN DEN GÄNGEN met Richard Strauss’ wals An der schönen blauen Donau. Wilde je een bijna episch begin?

T. STUBER Ja, ik hou van groots. Ik beschouw LIEBE IN DEN GÄNGEN niet als een sociaal-realistische film, ook al bewonder ik Ken Loach of de broers Dardenne. Voor deze film wilde ik iets anders: meer poëtisch realisme, meer over de fantasie en het wegdromen van de personages, die hun werkplaats willen veranderen. En dat wilde ik vanaf het begin duidelijk maken door de vorkheftrucks tot leven te brengen.

De eerste uitgesproken zin na die opening is: “Hier zeggen we allemaal ‘jij’ tegen elkaar.” Daarmee introduceer je meteen het persoonlijke, kleinschalige en ongekunstelde waarmee het grootse en melodramatische de hele film in balans ligt.

T. STUBER Voor het scenario heb ik intensief samengewerkt met de auteur van het oorspronkelijke verhaal. Daardoor hebben we alles precies kunnen balanceren en doet elk detail ertoe. LIEBE IN DEN GÄNGEN gaat over een groep mensen die samen een plek vol warmte en troost creëren die ze in de buitenwereld niet ervaren. En die eerste zin is een uitnodiging, waarbij de oudere werknemer Bruno de nieuwkomer Christian laat weten dat hij nog veel te leren heeft, maar dat iedereen elkaar er tutoyeert.

In de buitenwereld bevinden zich de huizen van enkele werknemers, die schril afsteken tegen hun werkplek.

T. STUBER De huizen van Bruno, Marion en Christian tonen wat er mis is met de buitenwereld. Christians huis is slechts een geïmproviseerde schuilplaats en wanneer hij Marions woning ziet, merkt hij dat die botst met de magie die hij voelt wanneer hij haar ziet op de werkvloer. Bruno’s huis is dan weer een triest oord waar melancholie, alcoholisme en de dood heersen.

Het grootwarenhuis blijkt daarentegen een plek van welbevinden.

T. STUBER Het is belangrijk ergens bij te horen, deel te zijn van de samenleving. Christian wil zijn verleden achterlaten en iemand worden die in zijn ogen een goed burger is. Dat doet hij in de eerste plaats door een goed werknemer te zijn, door bij te dragen. Hij is niet lui, een woord dat hij vreest en dat hij vroeger te horen heeft gekregen, waarna hij de man die dat zei een rammeling gaf. Na slapen besteden we in onze levens het meeste tijd aan werken. Voor handarbeiders is het niet alleen belangrijk om geld te verdienen – wat mensen uit andere klassen weleens vergeten –, het heeft ook te maken met waardigheid en met ergens thuishoren. Dat is heel belangrijk.

Weerspiegelt deze visie zich ook in het werk op de filmset?

T. STUBER Ik weet het niet. Daar heb ik eigenlijk nog niet over nagedacht. Ik neem mijn werk erg serieus en probeer om mij heen een ploeg te bouwen met mensen die er ook zo over denken. Ik besef dat een elektricien bijvoorbeeld veel minder uit de film haalt dan ik, maar ik probeer iedereen betrokken te laten voelen. Concentratie speelt daarbij een belangrijke rol, vind ik. Het gaat erom een sfeer te creëren waarin een gedeeld moment kan ontstaan. Zo hou ik er helemaal niet van dat iedereen maar staat toe te kijken naar wat de acteurs doen.

Is zo’n sfeer extra van belang als een film, zoals LIEBE IN DEN GÄNGEN, zich echt toelegt op de gezamenlijke momenten van de werknemers en hun bijna rituele handelingen?

T. STUBER Absoluut, en daarbij gaat het in LIEBE IN DEN GÄNGEN niet om het zoeken naar dergelijke momenten via improvisatie, waarbij je telkens iets nieuws probeert te vinden. Deze film is een literaire adaptatie, waarbij elke zin en elk woord ertoe doet en waarbij je die tot leven moet zien te brengen.

Daarvoor gebruik je onder andere een heel precieze mise-en-scène.

T. STUBER Ja, we wilden de personages niet volgen met een handheldcamera en zo op zoek gaan naar een ‘moment’. We wilden het beeldkader heel precies invullen, bijna op z’n Scandinavisch …

Het is dus niet toevallig dat je film herinneringen oproept aan het werk van Aki Kaurismäki?

T. STUBER Ik ben echt een fan van Kaurismäki, vooral van zijn vroege films uit de jaren 80 en 90, zoals Shadows in Paradise, Ariel en The Match Factory Girl. Zijn humor spreekt me heel erg aan en hij gaat erg ‘cool’ te werk: hij cut niet veel, hij creëert een kader en laat zijn acteurs daar gewoon in bewegen, zonder allerlei buitensporige ingrepen. Hij is heel ingetogen.

Net als jouw LIEBE IN DEN GÄNGEN blijkt uit zijn werk een voorliefde voor stille cinema en melodrama.

T. STUBER Ja, er is zeker een connectie, vooral met het arbeidersmelodrama. En ook met Douglas Sirk, die van Leipzig (Stubers thuisstad, nvdr) naar de VS geëmigreerde, al was die niet zozeer bezig met verhalen over arbeiders.

Recent sprak ook Christian Petzold over zijn voorliefde voor Douglas Sirk. Zijn Transit en nu jouw LIEBE IN DEN GÄNGEN koppelen de toestand van de hedendaagse maatschappij aan het melodrama van onder meer Sirk. Is dat een teken des tijds?

T. STUBER Ik kan niet voor Petzold spreken; hij heeft veel meer films gemaakt dan ik en zijn films van de Berliner Schule (een stroming Duitse ‘newwavefilms’ vanaf begin jaren 90, nvdr) zijn allesbehalve melodrama’s. Ik ben jonger, heb veel minder films gemaakt, maar die zijn allemaal melodrama’s. Misschien hebben we vandaag wel melodrama’s en grootse gevoelens nodig om ons eraan te herinneren dat we leven én samenleven. Ik hou erg van Hollywooddrama’s. Was het niet Fassbinder die ooit zei dat hij van Hollywood hield, maar dan zonder alle leugens? Daar ben ik het helemaal mee eens. In Europa nemen we heel wat van Hollywood over, maar dan zonder de happy ends.

Hollywood zelf lijkt er daarentegen vandaag de dag niet meer in te slagen om nog degelijke melodrama’s te maken.

T. STUBER Ze zitten daar echt met een crisis in storytelling volgens mij. Ze weten echt niet meer wat te doen. In Hollywood worden miljoenen dollars uitgegeven aan sequels en franchisefilms of aan de rechten op boeken, enkel opdat iemand anders ze niet zou hebben, maar interessante films maken ze nog heel weinig. In Duitsland hou ik me wat buiten de debatten over welke richting film uitgaat of zou moeten uitgaan. Ik ben een beetje een outsider, zoals Jean-Pierre Melville, een van de grootste Franse cineasten. Ik hou me vooral bezig met het werken aan mijn films.

De personages in LIEBE IN DEN GÄNGEN leggen zich ook toe op hun arbeid, als bron van trots. Al is er ook een enorm gevoel van verlies bij de oudere werknemer Bruno, die ooit zijn geliefde baan als vrachtwagenchauffeur kwijtspeelde.

T. STUBER Bruno mist iets. Het is niet eens zo belangrijk wat precies, maar hij heeft het gevoel geen deel uit te maken van de samenleving. In het geval van Bruno is dat specifiek verbonden aan het feit dat hij jarenlang in de DDR heeft gewerkt, gevolgd door een breuk in zijn leven toen hij moest stoppen als chauffeur. Ik weet niet eens of het werkelijk zo is, maar heel wat inwoners van de voormalige DDR hebben het gevoel iets te missen. Mensen hebben de neiging om de pijn uit het verleden te vergeten en alles van vroeger rooskleuriger te zien dan het eigenlijk was. Bruno klemt zich vast aan iets dat niet meer bestaat. Veel mensen hebben het idee dat er in de DDR een veel groter gemeenschapsgevoel was. Misschien zit daar wel enige waarheid in, maar of dat aan het politieke systeem ligt? Mogelijk heeft het te maken met dat iedereen vandaag aan het scherm van zijn gsm gekleefd zit. Hoe dan ook is er een gebrek aan samenhorigheid vandaag.

Brussel, 30 oktober 2018

Beeld: setfoto met Sandra Hüller, Thomas Stuber en Franz Rogowski

Geschreven door BJORN GABRIELS

Thomas Stuber over Liebe in den Gängen

28/11/2018
Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
Cherry Pickers

Media: 

onomatopee