Tinker Tailor Soldier Spy

Schrijver John le Carré wordt vaak omschreven als de “anti-Ian Fleming”. Tijdens de Koude Oorlog nog leverde hij een mistroostig tegengewicht voor het eenvoudige zwart-wit morele universum van de geestelijke vader van James Bond.

Via romans zoals The Spy who Came in from the Cold (memorabel verfilmd met Richard Burton in de hoofdrol) creëerde hij een neerdrukkende visie op de spionagebusiness als een eenzaam, weinig glamoureus beroep, waarvoor je veel vaker met je neus in dossiers zat dan dat je met een mooie deerne lag te rollebollen op een exotische locatie. TINKER, TAILOR, SOLDIER, SPY, gepubliceerd in 1974, wordt beschouwd als een van zijn beste boeken, en was het begin van een trilogie rond geheim agent George Smiley (de twee andere delen waren The Honourable Schoolboy en Smiley's People). Van '79 dateert al een tv-reeks met Alec Guinness, gebaseerd op de roman, en nu maakt Tomas Alfredson, regisseur van Let the Right One In, zijn Engelstalig debuut met een nieuwe filmversie.

Het belangrijkste probleem dat zich vanaf het begin stelde, was de simpele kwestie hoe je een razend ingewikkelde spionageroman van zo'n 400 bladzijden op twee uur tijd moest samengebald krijgen. TINKER, TAILOR, SOLDIER, SPY is het verhaal van een jacht op een verrader, ergens in de hoogste regionen van MI6 (intern liefdevol “het circus” genoemd). Dát is de kern van het verhaal, maar daarrond wordt een immens gecompliceerd kluwen aan intriges en personages geweven, die niet bepaald verhelderd wordt door le Carré's koppige gebruik van jargon (met mothers, cousins, ferrets, wranglers enz.).

Scenaristen Bridget O'Connor en Peter Straughan hebben de flashbackstructuur van de roman behouden, maar een grondige herschikking van de verschillende plotelementen doorgevoerd, om ze zo overzichtelijker op elkaar te laten volgen. Daar zijn ze slechts gedeeltelijk succesvol in; de filmmakers doen wat ze kunnen om het publiek georiënteerd te houden in de stortvloed aan informatie die op hen afkomt. Fundamenteel is er hier evenwel gewoon te veel plot om op twee uur af te raffelen. TINKER, TAILOR, SOLDIER, SPY is dan ook bij uitstek een film om twee keer te bekijken – de eerste keer ben je sowieso mee met de belangrijkste elementen van de plot; een tweede keer wordt het mogelijk om alle scènes en personages in hun correcte perspectief te plaatsen (want wie het boek kent, zal merken dat alle puzzelstukjes er wel degelijk in zitten; alleen gaat het aan zo'n rotvaart dat het voor een kijker zonder voorkennis moeilijk zal zijn om alles meteen te plaatsen).  

Karakterisering en subtekst moeten dan ook tussen de bedrijven door aan de toeschouwer worden meegegeven. Er zijn subtiele indicaties van homoseksuele spanningen tussen bepaalde personages, maar die worden niet expliciet uitgesproken. Smiley's eigen desintegrerende huwelijk wordt wél openlijk behandeld, maar nog altijd bondig. De emotionele levens van de personages worden vrijwel volledig plat gelegd door hun job, wat zich niet alleen uit in korte scènes van huiselijke frustraties, maar ook en vooral in de ingetogen acteerprestaties. Gary Oldman leidt een all-star cast van Britse karakteracteurs (inclusief Colin Firth, John Hurt en Toby Jones), die vrijwel allemaal de nobele kunst van de underacting beoefenen om personages gestalte te geven die onder alle omstandigheden hun gevoelens verborgen dienen te houden. In dat opzicht is het sfeervolle TINKER, TAILOR, SOLDIER, SPY thematisch verwant aan Robert De Niro's The Good Shepherd. Ook daar zagen we een hoofdpersonage dat zijn persoonlijkheid en zijn emotioneel leven opoffert voor een bestaan vol geheimen, en uiteindelijk niet zeker wist of het die opoffering wel waard was.

Visueel geeft Alfredson een groezelige interpretatie van Groot-Brittannië anno 1973, gedomineerd door sigarettenrook, vervallen gebouwen, treurige kleren en grijze hemels. Alles in de film lijkt stilaan opgebruikt en kapot te zijn. De cinematografie is op zichzelf niet extreem origineel, maar ze voelt wel authentiek aan en zet op efficiënte wijze de toon van de film.

Kortom, TINKER, TAILOR, SOLDIER, SPY is een film die een inspanning vereist, en zelfs dan is meer dan één kijkbeurt geen overbodige luxe. Maar hij spreekt ook op een intelligente manier over een bestaan waarin politieke en ideologische loyaliteit ten koste gaan van individueel geluk. Een tijd die in veel opzichten dus niet zo zeer van het heden verschilt.

Geschreven door DENNIS VAN DESSEL

Tinker Tailor Soldier Spy

08/02/2012
Regisseur: 
Productiejaar: 
2011
Distributeur: 
Starway

Media: 

Trailer: 

Aco15ScXCwA