Varda par Agnès

Tijdens de Berlinale dit jaar ging de autobiografische docu-retrospectieve van Agnès Varda in première. Een dikke maand later overleed de grande dame van de Franse cinema op negentigjarige leeftijd aan de gevolgen van kanker. In VARDA PAR AGNÈS blikt ze terug op haar eigen filmografie: het is mooi geweest.

De documentaire, die als twee causerieën annex filmlessen ook te bekijken zijn via televisiezender Arte, begint met Varda die om zich heen kijkt en naar boven wijst. De theaterzaal waarin ze zich bevindt telt meerdere verdiepingen. Helemaal bovenaan zitten misschien enkele “enfants du paradis” naar haar te luisteren, lacht ze. Varda krijgt een ereplaats op het podium vooraan; haar regiestoel doet dienst als kansel. Ze bedankt de organisatie voor de uitnodiging en het publiek om zo talrijk aanwezig te zijn. Geen enkel stoeltje lijkt onbezet gebleven.

In de loop van de film maakt het theater plaats voor een aula vol filmstudenten, een volgelopen museumpark en een groepje kinderen. VARDA PAR AGNÈS laat zich het best omschrijven als een uitgesponnen TED Talk, waarin ze retrospectieve praatjes als bindweefsel gebruikt voor een nostalgische trip door haar rijke oeuvre. Een masterclass door ‘de grootmoeder van de Franse nouvelle vague’, zoals ze (tot vermoeiens toe) wordt genoemd. Bijna zou je vergeten dat ze ooit zelf 25 was, amper een film had gezien en haar eerste langspeelfilm La pointe courte inblikte, die ze nu aanhaalt om het over de positie van geluid op beeld te hebben.

Na meer dan 65 jaar carrière vult ze moeiteloos twee uur met beeldfragmenten, inzichten, anekdotes en ludieke knipogen. Toegegeven, VARDA PAR AGNÈS lijkt productioneel nogal snel bij elkaar gelapt. De quasilineaire structuur is eerder makkelijk en kenners van haar werk zullen nog door weinig worden verrast. Maar Varda's lichtvoetige stijl en intuïtieve aanpak onderlijnen haar passie voor het metier. Bovendien verveelt haar monoloog geen moment, daarvoor is de levenservaring te ontzagwekkend en haar zelfrelativering te onuitputtelijk.

Met VARDA PAR AGNÈS onderneemt de regisseur een nobele, finale poging een volgende generatie filmmakers te inspireren. Een spoedcursus cinécriture als het ware, een woord dat ze zelf verzon om "het geheel van keuzes tijdens het filmmaken" samen te vatten. Zo vertelt ze over het kleurgebruik in Le bonheur, de glijdende dollytracks uit Sans toit ni loi en de driedelige structuur in Jacquot de Nantes. Al blijft de voornaamste tool in haar techniekendoos de joie de vivre waarmee ze in het leven stond. Als fotograaf, filmmaker en videokunstenaar keek ze voortdurend om zich heen en putte ze inspiratie uit wat ze binnen handbereik zag, zij het de politieke Afro-Amerikaanse beweging Black Panthers tijdens haar verblijf in Californië, haar eigen buren in Daguerréotypes, de muurschilderijen in Los Angeles (Mur Murs) of de daklozen in de straten van Parijs (Les glaneurs et la glaneuse).

In 2008 trachtte ze al eens het vak vaarwel te zeggen. Ondanks het succes van het autobiografische Les plages d'Agnès mislukte haar afscheid spectaculair: nadien maakte ze nog een docureeks voor televisie, een kortfilm voor het modemerk Miu Miu en de roadtrip Visages, villages, die haar twee jaar geleden een Oscarnominatie opleverde. Dit keer is haar vertrek misschien minder persoonlijk, maar wel evidenter, theoretischer en concreter.

Met VARDA PAR AGNÈS claimt Agnès Varda haar nalatenschap. Na haar laatste exposé blijft hopelijk meer hangen dan het geestige retrokapsel waar het meme-lievende internet haar ondertussen te pas en te onpas mee associeert. Achter haar knuffelbare persona gaat immers een kunstenaar van wereldklasse en een stukje filmgeschiedenis schuil. Varda zou Varda niet zijn, sloot ze haar zwanenzang niet af op het strand: te midden van een hevige zandstorm lijkt ze langzaam te vervagen. Met haar laatste woorden op film – "je vous quitte" – doet ze dat ook.

Vertoningen: cinenews.be. Meer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in je bus met een abonnement.

Geschreven door NIELS PUTMAN

Varda par Agnès

03/07/2019
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
Cinéart

Media: 

onomatopee