A vida invisível de Eurídice Gusmão

Zelden haalt Braziliaanse cinema het tot bij ons, maar dankzij hun opgemerkte passages in Cannes verschijnen toch kort na elkaar Bacurau en A VIDA INVISÍVEL DE EURÍDICE GUSMÃO, een tropisch melodrama dat de spirit ademt van Rio anno jaren 40.

Mistige bergen, vochtige bossen en dierengeluiden in een proloog vol mysterie, die eindigt met een felrode titel tegen een verzadigd groen bladerdek. Het opvallende kleurgebruik en de moderne aanpak vallen meteen op. In het tropische woud verliest Eurídice-met-de-angstige-ogen haar gezwinde zus. Zij in paniek, Guida onbekommerd. De situatie schetst wat volgt: een dubbelportret van twee onafscheidelijke zussen met haast tegengestelde karakters, van wie de levens getekend worden door elkaars afwezigheid. Karim Aïnouz, in Brazilië een gevestigde waarde maar bij ons jammerlijk onbekend, plaatst daarbij hun vrouw-zijn op de voorgrond, wat iets totaal anders betekent voor een huisvrouw uit de middenklasse en een alleenstaande moeder. In essentie bewandelen Eurídice en Guida echter hetzelfde pad, verlicht door passie maar weer overschaduwd door een patriarchale samenleving.

Aïnouz toonde zich met de sterke vrouwelijke hoofdpersonages van O abismo prateado en Céu de Suely reeds een feministisch filmmaker, al blijft hij te dicht bij zijn personages om echt politiek te zijn. In zijn gewichtige adaptatie van Martha Batalha’s humoristische roman A vida invisível de Eurídice Gusmão grijpt hij retro Rio (van de jaren 40 tot diep in de fifties) aan voor opnieuw een verhaal over vrouwen die hun weg proberen te vinden in een mannenwereld. Hij herschreef de roman drastisch en maakte de personages tragischer, maar behoudt de kern: twee sterke, passionele vrouwen worden onzichtbaar, invisivel gehouden door de conservatieve en/of zwakke mannen die hen omringen. Guida's hartstocht duwt haar in de armen van een matroos die haar de wereld belooft, maar zodra ze zijn kind verwacht verdwijnt met de noorderzon. Net als haar toekomst: de conservatieve pater familias zet haar hoogzwanger op straat. Pogingen om haar zus te bereiken blijven vruchteloos. We zien parallel het verloop van hun levens, met Guida die hard moet knokken om rond te komen en Eurídice die ondanks haar grote droom het te maken als pianist veroordeeld wordt tot de rol van huisvrouw, en niet meer dan dat. 

Het is bewonderenswaardig dat Aïnouz zijn frisse stijl behoudt tijdens een kroniek die uiteindelijk toch zo’n zestig jaar overspant. De donkere kant waarop hij inzet – Eurídice balanceert op de rand van de waanzin, Guida loopt te koop met haar lichaam – past bij de zwoele sfeer. Dat lijkt een contradictie, maar het effect is bitterzoet. Aïnouz, tevens beeldend kunstenaar en fotograaf, komt samen met cinematograaf Hélène Louvart (Lazzaro felice) visueel sterk uit de hoek met een volstrekt eigen visie. Hij kiest niet altijd het klassieke pad en verrast met een cameravoering vanuit lage hoeken of via spiegels. De talige kwinkslagen uit het boek maken plaats voor een verfijnd production design (zwoele bars, flamboyante kleding ...), gesatureerde kleuren en salsamuziek. Door de soms slordige, bezwete look van de personages lijken ze ook te leven buiten de film. Aïnouz dikt die sensualiteit aan met een hard realisme dat we vooral zien in de onverbloemde lichamelijkheid.  Subliem is de scène van Eurídice’s huwelijksnacht, waarin het koppel over elkaar tuimelt, wegkruipt, opnieuw probeert, alles in een dronken waas met een vlaag van poppers. Eurídice’s lichamelijke stotteren – haar eerste keer – is een sterk staaltje acteer- en regiewerk. Beide vrouwen gooien hun seksualiteit in de strijd om dingen gedaan te krijgen. Ze weigeren de slachtofferrol. Dit portret toont dat vrouw zijn niet begint en eindigt bij het moederschap, hoewel de maatschappij dat verlangt. Tot onbegrip van haar echtgenoot ligt Eurídice’s grote passie buiten het gezinsleven. Op de soundtrack zijn veelal stukken te horen die ze tijdens haar pianovluchten speelt. Haar spel voert haar weg van de realiteit en dichter bij Guida, zo zien we in een soort droomsequentie waarin de zussen in slow motion dansen en bewust in de camera kijken. Even wordt de kijker meegesleept in de droom die de vrouwen koesteren: elkaar ooit weer in de ogen te kijken.

Vertoningen: cinenews.be. Meer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in je bus met een abonnement.

Geschreven door CHARLOTTE TIMMERMANS

A vida invisível de Eurídice Gusmão

11/12/2019
Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
Imagine Film Distribution

Media: 

onomatopee