Wildlife

Na memorabele, intense vertolkingen voor de meest markante hedendaagse Amerikaanse cineasten debuteert acteur Paul Dano als regisseur met een film die bij zijn introverte natuur past. WILDLIFE is een karaktergedreven drama dat tussen de lijnen leest en diep graaft in het emotionele leven van een tijdens de sixties uiteenspattend gezin.

De jonge natie die de VS nog altijd is, spiegelt zich aan een oude droom van een betere wereld en een beter leven. Gebald in de Amerikaanse Droom en de tweede zin van de Onafhankelijkheidsverklaring, over onvervreemdbare rechten: “Life, Liberty and the pursuit of Happiness”. De Amerikaanse cultuur verbindt universele thema’s (zin van het leven, volwassen worden) aan Amerikaanse thema’s (droom van succes en geluk). Er wordt met ‘vrijheid’ geschermd, maar de emotionele onderstroom is het najagen van geluk. Kunst en cultuur brengen daarvan momentopnamen. Dieptepunten, zoals de schilderijen van Edward Hopper waarin mensen nooit gelukkig zijn, of scharniermomenten, zoals in Richard Fords roman Wildlife uit 1990 en de filmadaptatie waarmee acteur Paul Dano zijn regiedebuut maakt.

Het verhaal is een verzameling observaties van een zestienjarige, volgens Ford “op het moment dat het leven voor altijd verandert”. De jongen is getuige van die veranderingen, van de zoektocht naar geluk en het uiteenvallen van zijn gezin. Hij leert dat dingen ondanks kleine veranderingen hetzelfde blijven, dat het slechte niet eeuwig duurt en “that your own interests usually do not come first where other people are concerned – even the people who love you – and that is all right. It can be lived with”. Met zijn titel verwijst Ford naar documentaires die dierengedrag bestuderen. Protagonist Joe observeert andermans gedrag, geïnspireerd door een moeder die ‘de menselijke natuur’ als verklaring aanvoert, en ook Dano’s wildlife kijkt met verwondering naar ‘American animals’: gelukzoekers op de rand van een zenuwinzinking. Daar waar de roman terugblikt, dompelt de film ons onder in een ‘heden’, 1960 gezien door de ogen van een kind in de greep van emotionele spanning. Worstelend met de vragen wat er gaat gebeuren en waarom hij niet langer het centrum van de wereld is voor zijn ouders.

Schijn bedriegt

Toen acteur Paul Dano en auteur Richard Ford aanschoven voor een Film Comment Talk in New York werd duidelijk hoe groot het wederzijdse respect en begrip is. De schrijver herhaalde dat hij de filmmaker had aangespoord er zíjn film van te maken en de cineast benadrukte hoeveel hij uit het boek putte. Hoewel hij op zijn 34ste reeds voor Paul Thomas Anderson, Kelly Reichardt, Rebecca Miller, Bong Joon-ho en Denis Villeneuve heeft gewerkt, is Dano geen narcistische en exhibitionistische acteur, maar een introvert, empathisch en geduldig man die zijn onafhankelijkheid koestert omdat hij goede cinema beoogt. wildlife werd een labour of love voor hem en zijn partner en coscenariste Zoe Kazan. “Omdat we ons geld verdienen met acteren, konden we alle tijd nemen”, zegt Dano. Als indies negeerden ze de Hollywoodgeplogenheden op het vlak van personages en verhaal.

Dano zet al in de eerste scènes de toon door aan te geven dat schijn bedriegt. We kijken naar blauwe lucht en een idyllisch gelegen dorp in Montana, maar rookpluimen verstoren het plaatje. In de bergen woeden wildfires en nieuweling Joe krijgt van klasgenoten te horen dat de veiligheidsoefening futiel is. Want een vuurzee die dichtbij komt is fataal. Elders zit zijn vader Jerry op het golfterrein en hoewel diens adviezen autoriteit suggereren, blijkt hij een knecht. Hoe fragiel dat is blijkt wanneer hij ontslagen wordt. Het gezin raakt in financiële problemen. Zijn werkgever wil hem terug, maar Jerry weigert en laveert tussen woede, rusteloosheid en lethargie. Echtgenote Jeanette wordt kostwinnaar, Joe gaat aan de slag bij een fotograaf en Jerry vlucht weg om brandbestrijder te worden. “Welk soort man laat zijn vrouw en kind achter in zo’n eenzame plaats?” verzucht Jeannette. Ze slaat haar vleugels uit, het gezin desintegreert. Onherroepelijk, zo blijkt wanneer Jerry terugkeert en zijn frustraties letterlijk met vuur onderstreept. De schijn is dan al lang doorprikt: het ideale gezin is een illusie en zowel de lachende vrouw als de vlotte man staat op de rand van een zenuwinzinking of een depressie.

Staande doden

Alhoewel het via de blik van een tiener vertelde WILDLIFE een coming-of-agedrama is, ontbreken de clichés. Er is geen sprake van seksueel ontwaken bij de jongere (wel bij zijn moeder) of van rebels gedrag. Joe wil geen dingen vernietigen, maar samenhouden. Zoals het gezin. Het zijn ook vooral de omstandigheden, en een moeder die hem eerder als vriend dan als zoon behandelt, die hem beroven van zijn status en naïviteit als kind. Door getuige te zijn van het overspel van zijn moeder en de woede-uitbarsting van zijn vader verliest ook hij zijn onschuld en idealisme. Wat Joe meemaakt, is meer een keerpunt dan een overgangsritueel. Terwijl zijn ouders worstelen met een identiteitscrisis.

Opmerkelijk is dat er zelfs niet echt een conflict of boosdoeners zijn. Het (kinderlijke) gedrag van de volwassenen weerspiegelt onderliggende ontevredenheid en ontgoochelingen, structurele frustraties en vervreemding. De Amerikaanse droom is een nachtmerrie geworden. Welvaart en succes liggen niet voor het grijpen en de ‘kostwinnaar’ kan zijn rol niet spelen. De tips van Dale Carnegie (Hoe je vrienden maakt en mensen beïnvloedt was dé succeshandleiding voor naoorlogs Amerika) die Joe gebruikt werken niet meer. Wanneer Joe afscheid neemt, lees je in zijn ogen dat hij zijn gezin geen pijn wil doen, maar mentaal geen andere keuze heeft. Ook Jeannette zit in de greep van tristesse en hunkert naar sociale, economische en seksuele bevrijding. Want de veiligheid die de in haar geïnteresseerde rijke ondernemer Warren Miller aanreikt, is weinig bevredigend. Al belet dat haar niet om Joe mee te nemen in dit gedoemde avontuur. Dat heeft alles te maken met de intensiteit van haar verlangen naar iets meer dan overleven. Tijdens een tocht met de auto door het brandgebied wijst ze op verbrande bomen in een verschroeid landschap. ‘Standing dead’ is de term voor bomen die een bosbrand overleefden en die status weigert Jeannette. Ze wijst een bestaan als een ‘staande dode’ af, ze wil intens leven. Ook al lijken geluk zoeken en een gezin intact houden moeilijk te combineren.

Het inwendige leven

Veel filmmakers en hun DoP’s geloven in de opstapelbaarheid van schoonheid: mooie mensen + mooi licht + mooie bewegingen + mooie achtergrond = een vierdubbel mooie film. Schoonheid is voor hen verbonden met bepaalde universele regels, het nastreven van perfectie en de afwezigheid van storende elementen. Terwijl karakter, persoonlijkheid, authenticiteit net schuilen in die storende, afwijkende details. In de chaos, de twijfel en de middelpuntvliedende krachten die een verhaal gelaagd en personages complex houden.

Paul Dano heeft oog voor details, voor alle elementen van mise-en-scène en voor schoonheid, maar hij stapelt niets op. Toch niet op een manier die de kijker bij de hand neemt voor een geleid bezoek. Dano werkt met lange takes, weinig camerabeweging en dropt ons midden in scènes en ruimtes omdat hij WILDLIFE ziet als “a film that’s guided by inner life, and so it’s about following those movements”. Mooi ogen is dan ook geen doel, de vinger trachten te leggen op een gevoel wél. “Als toeschouwer hou ik ervan dat mijn zintuigen geprikkeld worden”, stelt Dano. “Ik wil betrokken worden in een scène, niet gevoed worden met emoties en boodschappen. Ik denk dat kijkers personages volgen zonder dat je hen instrueert. Door de film te herleiden tot de essentie bereikte ik de illusie van eenvoud.”

Kleine dingen zeggen veel. Over het inwendige leven en over samenleven. Zoals Joe die een toilet herstelt. Die een condoom vindt in een nachtkastje. Of assisteert bij de gezinsportretten die krampachtig de illusie van geluk en harmonie willen uitstralen. Niet toevallig eindigt WILDLIFE met Joes enscenering van zijn eigen familiefoto. In het volle besef dat het beeld vals is, maar authentiek in zijn amateurisme. Joe creëert een herinnering en maakt een statement: familie is een bron van liefde en geluk in ons leven, maar ook van frustratie en pijn. En schoonheid? Die vind je volgens Dano (ook) in fouten. Want die maken ons menselijk. En mooi.

Vertoningen: Cinenews.be. Meer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in je bus met een abonnement.

Geschreven door IVO DE KOCK

Wildlife

19/12/2018
Regisseur: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
Cherry Pickers

Media: