Winter Sleep

Al in Once Upon a Time in Anatolia was Anton Tsjechov present. In de nieuwste van Nuri Bilge Ceylan, WINTER SLEEP, zijn meest toegankelijke film tot nu toe en goed voor de Gouden Palm op het voorbije Filmfestival in Cannes, is zowel de Russische schrijver van korte verhalen als de theaterauteur ook zeer aanwezig; drie kortverhalen van hem fungeerden als inspiratiebron.

De pittoreske, in de bergen uitgehouwen grotwoningen, zo karakteristiek voor Cappadocië, een wonderlijk deel van het Turkse Anatolia, vormen het magische decor voor het veellagige WINTER SLEEP van de Turkse meester Nuri Bilge Ceylan, wiens filmstijl wel eens op één lijn wordt geplaatst met die van Abbas Kiarostami en Michelangelo Antonioni. Toch lijkt WINTER SLEEP, van februari tot half mei 2013 in Cappadocië opgenomen, veeleer te zijn ontsproten aan de koker van iemand uit de school van wijlen (theaterman) Ingmar Bergman. 

WINTER SLEEP draait om Aydin, een tweederangsacteur die met pensioen is. Samen met zijn jongere vrouw Nihal en zijn pas gescheiden zus Necla exploiteert hij een toeristisch hotelletje: Othello. Elk van hen heeft Istanboel verlaten, elk had zo zijn reden, en wil zijn leven een nieuw elan geven. Het beheer van zijn hotel heeft Aydin toevertrouwd aan zijn rechterhand. Met een banaal voorval, een jongen gooit met een steen de ruit stuk van het raam van Aydins voorbijrijdende 4x4, schiet de film op gang. Het jongetje blijkt de zoon van een arme loebas die meer in dan uit de gevangenis is.

Het is pas de eerste van een reeks confrontaties tussen rijk en arm die hoogst onaangenaam zijn. Aydin droomt ervan om ooit de geschiedenis van het Turkse theater te schrijven. Al kom je niet te weten of dat dat wel echt zijn droom is, of veeleer de vage drang van een cynicus naar een of andere bezigheidstherapie (als hij al ooit aan het boek zal beginnen). ’s Winters, wanneer sneeuwval de streek quasi onbereikbaar maakt, blijkt het hotel hun toevluchtsoord, maar ook letterlijk het (schouw)toneel voor wat hen bezighoudt, hen linkt, hen scheidt, zowat het hoofdthema van de film.

Met andere woorden: ze hebben het voortdurend over wat hen allemaal uit hun winterslaap houdt. En uiteraard willen de spanningen dan af en toe wel eens hoog oplaaien. Niets op moreel, ethisch en/of emotioneel vlak blijft onaangeroerd in de talloze, bijzonder boeiende gesprekken over vooral maatschappelijke verantwoordelijkheden. Zo lijkt het wel de taak van de gedesillusioneerde zus om haar broer te bekritiseren, terwijl zijn echtgenote om de leegte van haar leventje op te vullen aan sociaal werk doet; ze zamelt, niet meteen naar de zin van haar echtgenoot, giften in voor het lokale schooltje.

Dat er om hen heen veel armoede is, is tenminste haar niet ontgaan, terwijl Aydin doet alsof hij het niet ziet; zijn onverschilligheid en trots spreken boekdelen. Hij heeft het niet onder de markt: nu eens spreekt (in hem) de acteur, de landeigenaar, de schrijver, de echtgenoot én de (dorps)filosoof.

Ceylan is een virtuoos in het exploreren van de donkere kant van de menselijke ziel én een crack in het schrijven van dialogen – als geen ander kan hij personages elkaar verbaal laten bekampen. Hij hanteert een scherpzinnigheid om gevoelens van vernedering, van schuld te beschrijven ten opzichte van geweld, gelinkt aan de kloof tussen arm en rijk. En met als ankerpunten het lijden van de armen (maar tegelijk ook hun vulgariteit), ironische misverstanden, de onvoorspelbaarheid van gevoelens en alle mogelijke desillusies in een menselijk leven.

Overigens is Ceylans intrigerende karakterstudie vol intensiteit qua psychologisch realisme dooraderd van Tsjechovs zogenaamde ‘stemmingstheater’; iedereen poogt zich te ontworstelen aan zijn uitzichtloze, saaie bestaan. Kantelmoment in WINTER SLEEP is het gesprek, zeg maar de shoot-out, tussen Aydin & Nihal, tussen man en vrouw, waarin zij hem zijn misantropie voor de voeten gooit: “Je bent onverdraaglijk, ouderen verwijt je dat ze conservatief zijn en jongeren dat ze tradities verloochenen, gelovigen dat ze naïef zijn, zich laten meeslepen, niet-gelovigen dat ze geen idealen hebben.”

Geschreven door FREDDY SARTOR

Winter Sleep

13/08/2014
Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2014
Distributeur: 
Cinéart

Media: 

Trailer: 

B1pu28BBntI