The Young Pope

“Italië, land van heiligen, dichters, uitvinders ...” is een slogan die Mussolini destijds lanceerde en die nog altijd gegrift staat in het overbekende witmarmeren “Palazzo della Civiltà del Lavoro” in de Romeinse wijk EUR. De uitdrukking blijft ingeprent in het Italiaanse collectieve geheugen en vindt een constante adaptatie in de tv-series die Italië produceert.

Daaronder gedramatiseerde pausportretten. De rij biografieën die zowat alle pausen van de jaren 1960 af omvat is recent aangevuld met die van de huidige Franciscus. Paus Johannes Paulus II was de eerste die nog tijdens zijn leven een tv-serie over zijn figuur zag verschijnen op het kleine scherm (Karol – Un uomo diventato Papa/A Man who Became Pope, 2005, Giacomo Battiato), terwijl vlak na zijn overlijden een tweede serie in de ether ging (Giovanni Paolo II/Pope John Paul II, 2005, John Kent Harrison). Over de huidige paus realiseerde Daniele Luchetti (Anni felici, 2013) de lange speelfilm Chiamatemi Francesco/Call Me Francesco (2015), die het leven van de actuele paus in beeld brengt van zijn jonge jaren tot aan zijn verkiezing. Dezelfde regisseur spreidde het gegeven uit over de miniserie Francesco – il Papa della gente (2016).

Maar in Italië tenminste blijft het moeilijk in een speelfilm of in een tv-serie een bestaande paus af te schilderen zonder hagiografische tendenzen. Dat lukt beter wanneer een ingebeelde paus wordt opgevoerd, zoals de door de Koude Oorlog-situatie gekwelde Russische Paus Kyril in The Shoes of The Fisherman (Michael Anderson, 1968, met Anthony Quinn), of de pas verkozen Franse paus van Habemus Papam (Nanni Moretti, 2011, met Michel Piccoli) die in paniek zijn ambt probeert te ontvluchten – een menselijke benadering. Met de internationale tv-serie THE YOUNG POPE (2016), gecreëerd, geschreven en geregisseerd door Paolo Sorrentino, zet ook de maker van La grande bellezza (2013) en Youth (2015) een gedurfd portret neer van een fictieve paus, waarin fantasie en raakpunten met de realiteit vermengd worden.

Voorafgegaan door Woytila, Ratzinger en Bergoglio (in Italië worden de pausen ook met hun familienaam aangeduid) is een niet-Italiaanse paus geen echte nieuwigheid meer. Maar dat Lenny Belardo afkomstig is uit de V.S. – een grootmacht met een Kerk geschokt door pedofilieonthullingen – is wél opmerkelijk, nog meer omdat de nieuwe Heilige Vader nog maar 47 jaar is. Met die leeftijd en met het beleid van de huidige Franciscus in het achterhoofd verwacht je een progressieve Kerkleider. De pas verkozen Pius XIII is onconventioneel: hij wil als ontbijt alleen een Coca-Cola Cherry, is een kettingroker, loopt vaak met een zonnebril rond, jogt buiten het Vaticaan en babbelt in de late uren met zijn biechtvader op het dak van de Sint-Pietersbasiliek; zijn inhuldigingsspeech aan het begin van de eerste van de tien episoden opent à la Franciscus met “Ciao Roma” en is een ode aan de liefde en aan de totale vrijheid. Maar dat is droom, verbeelding. In werkelijkheid staat de man op formele omgang, heeft hij bij de uitoefening van zijn officiële functies een hang naar het ceremoniële – zoals Ratzinger – met de (opnieuw vanonder het stof gehaalde) tiara en rijkgeborduurde kazuifels; maar hij weigert zich te laten zien, niet aan de gelovigen, noch aan de pers. Zijn echte inauguratierede, aan het einde van de tweede aflevering, is niet alleen qua toon van een ongeziene hardheid à la Woytila, maar is een – allesbehalve herderlijke – uitbrander aan zijn gelovigen dat ze God vergeten zijn. Tussen die twee toespraken in krijgt Pius XIII gestalte, een paus die zijn entourage binnen de Vaticaanse muren onmiddellijk op haar plaats zet, met de curieleden herleid tot te manipuleren eminenties in plaats van omgekeerd, terwijl een paar officieel ondergeschikte stafmedewerkers tot (onzekere) vertrouwensposities worden toegelaten en met grote verantwoordelijkheden worden belast. De Amerikaanse paus ontpopt zich als meedogend ten opzichte van het lijden van de eenvoudigen, maar meedogenloos en onwrikbaar als het om de katholieke doctrine (homoseksualiteit, abortus) gaat. In vloeiende flashbacks wordt ook Lenny Balardo getekend, de wees die in een instelling was achtergelaten door zijn hippieouders die naar Venetië vertrokken. In het weeshuis wordt Lenny gekoesterd door Sister Mary en hij sluit er vriendschap met zijn leeftijdsgenoot Andrew. Beiden worden door Pius XIII uitverkoren tot zijn naaste medewerkers.

Het valt niet te ontkennen dat Paolo Sorrentino de erfgenaam is van Federico Fellini om zijn barokke stijl en het balanceren op een magisch-realistische grens. De pregeneriek van de eerste aflevering baadt volop in die sfeer en alleen al de openingsscène zal ongetwijfeld bijblijven: vanonder een berg kirrende borelingen komt de jonge paus bovengronds op het Venetiaanse San Marcoplein. Maar ook chapeau voor de oneerbiedige begingeneriek (vanaf de tweede episode) die op zich al heel wat interpretaties toelaat. De serie houdt die oneirische stijl aan, nu eens meer neigend naar de realiteit, dan bijna onwezenlijk geënsceneerd. Alleen in aflevering 6 lijkt de vertelling met beide voeten op de grond te staan, in de audiëntie die Pius XIII toestaat aan de jonge Italiaanse Eerste Minister – zonder meer een niet met naam genoemde Matteo Renzi (ondertussen ex-). Zoals in het oeuvre van zijn illustere Meester beweegt Sorrentino’s serie zich op een psychoanalytisch niveau waarbij de twijfel bljft bestaan of de zelfverzekerde Pius XIII/Lenny in zijn zwakke momenten van geloofscrisis niet zozeer God de Vader zoekt, dan wel zijn verloren biologische vader en moeder.

De serie kan over de hele lijn rekenen op een uitstekende en overtuigende cast, geleid door Jude Law (ook producent) in de titelrol en met de Belgische Cécile de France als Vaticaanse perschef. Kosten noch inspanningen werden gespaard wat decors en kostuums betreft, met buitensets die erg Vaticaans aandoen (ook al zijn ze ergens anders opgenomen), en minutieus gereconstrueerde interieurs, inclusief de Sixtijnse kapel. De productieachtergrond vormt een extra episode: The Young Pope – A Tale of Filmmaking.

THE YOUNG POPE sluit af met een opwaardse cameratraveling van de door een beroerte gevelde jonge paus op de loggia van de Venetiaanse San Marcobasiliek tot over de wolken heen het heelal in. Al blijkt het leven van het Amerikaanse weeskind dat paus is geworden ook bezaaid met wonderen, toch laat Sorrentino het bijna voor de hand liggende “Santo subito!” (Direct heilig!) achterwege, de oproep waarop de gelovigen op het Sint-Pietersplein de dood van Johannes-Paulus II onthaalden. Want de wegen des Heren en van de tv-series zijn mysterieus ...

Geschreven door MARCEL MEEUS

The Young Pope

01/01/2017
Regisseur: 
Scenario: 
Genre: 
Productiejaar: 
2016
Distributeur: 
Lumière Series

Media: 

onomatopee